Source:Satura 4

From TTT

Ecce iterum Crispinus! Et est mihi saepe vocandus

ad partes, monstrum nulla virtute redemptum

a vitiis, aeger solaque libidine fortis

deliciae, viduae tantum aspernatur adulter.

[5] Quid refert igitur, quantis iumenta fatiget

porticibus, quanta nemorum vectetur in umbra,

iugera quot vicina foro, quas emerit aedes?

Nemo malus felix, minime corruptor et idem

incestus, cum quo nuper vittata iacebat

[10] sanguine adhuc vivo terram subitura sacerdos.

Sed nunc de factis levioribus. Et tamen alter

si fecisset idem caderet sub iudice morum;

nam, quod turpe bonis Titio Seioque, decebat

Crispinum. Quid agas, cum dira et foedior omni

[15] crimine persona est? Mullum sex milibus emit,

aequantem sane paribus sestertia libris,

ut perhibent qui de magnis maiora loquuntur.

Consilium laudo artificis, si munere tanto

praecipuam in tabulis ceram senis abstulit orbi;

[20] est ratio ulterior, magnae si misit amicae,

quae vehitur cluso latis specularibus antro.

Nil tale expectes: emit sibi. Multa videmus

quae miser et frugi non fecit Apicius. Hoc tu

succinctus patria quondam, Crispine, papyro?

[25] Hoc pretio squamae? Potuit fortasse minoris

piscator quam piscis emi; provincia tanti

vendit agros, sed maiores Apulia vendit.

Qualis tunc epulas ipsum gluttisse putamus*

induperatorem, cum tot sestertia, partem

[30] exiguam et modicae sumptam de margine cenae,

purpureus magni ructarit scurra Palati,

iam princeps equitum, magna qui voce solebat

vendere municipes fracta de merce* siluros?

Incipe, Calliope. Licet et considere: non est

[35] cantandum, res vera agitur. Narrate, puellae

Pierides, prosit mihi vos dixisse puellas.

Cum iam semianimum laceraret Flavius orbem

ultimus et calvo serviret Roma Neroni,

incidit Hadriaci spatium admirabile rhombi

[40] ante domum Veneris, quam Dorica sustinet Ancon,

implevitque sinus; neque enim minor haeserat illis

quos operit glacies Maeotica ruptaque tandem

solibus effundit torrentis* ad ostia Ponti

desidia tardos et longo frigore pingues.

[45] Destinat hoc monstrum cymbae linique magister

pontifici summo. Quis enim proponere talem

aut emere auderet, cum plena et litora multo

delatore forent? Dispersi protinus algae

inquisitores agerent cum remige nudo,

[50] non dubitaturi fugitivum dicere piscem

depastumque diu vivaria Caesaris, inde

elapsum veterem ad dominum debere reverti.

Si quid Palfurio, si credimus Armillato,

quidquid conspicuum pulchrumque est aequore toto

[55] res fisci est, ubicumque natat. Donabitur ergo,

ne pereat. Iam letifero cedente pruinis

autumno, iam quartanam sperantibus aegris,

stridebat deformis hiems praedamque recentem

servabat; tamen hic properat, velut urgeat auster.

[60] Utque lacus suberant, ubi quamquam diruta servat

ignem Troianum et Vestam colit Alba minorem,

obstitit intranti miratrix turba parumper.

Ut cessit, facili patuerunt cardine valuve;

exclusi spectant admissa obsonia patres.

[65] Itur ad Atriden. Tum Picens ‘accipe,’ dixit,

‘priuatis maiora focis. Genialis agatur

iste dies. Propera stomachum laxare saginis

et tua servatum consume in saecula rhombum.

Ipse capi voluit.’ Quid apertius? Et tamen illi

[65] surgebant cristae. Nihil est quod credere de se

non possit cum laudatur dis aequa potestas.

Sed deerat pisci patinae mensura. Vocantur

ergo in consilium proceres, quos oderat ille,

in quorum facie miserae magnaeque sedebat

[70] pallor amicitiae. Primus clamante Liburno

‘Currite, iam sedit!’ rapta properabat abolla

Pegasus, attonitae positus modo vilicus urbi.

Anne aliud tum praefecti? Quorum optimus atque

interpres legum sanctissimus omnia quamquam

[80] temporibus diris, tractanda putabat inermi

iustitia. Venit et Crispi iucunda senectus,

cuius erant mores qualis facundia, mite

ingenium. Maria ac terras populosque regenti

quis comes utilior, si clade et peste sub illa

[85] saevitiam damnare et honestum adferre liceret

consilium? Sed quid violentius aure tyranni,

cum quo de pluviis aut aestibus aut nimboso

vere locuturi fatum pendebat amici?

Ille igitur numquam derexit bracchia contra

[90] torrentem, nec civis erat qui libera posset

verba animi proferre et vitam impendere vero.

sic multas hiemes atque octogensima vidit

solstitia, his armis illa quoque tutus in aula.

Proximus eiusdem properabat Acilius aevi

[95] cum iuvene indigno quem mors tam saeva maneret

et domini gladiis tam festinata; sed olim

prodigio par est in nobilitate senectus,

unde fit ut malim fraterculus esse gigantis.

Profuit ergo nihil misero quod comminus ursos

[100] figebat Numidas Albana nudus harena

venator. Quis enim iam non intellegat artes

patricias? Quis priscum illud miratur acumen,

Brute, tuum? Facile est barbato imponere regi.

nec melior vultu quamvis ignobilis ibat

[105] Rubrius, offensae veteris reus atque tacendae,

et tamen improbior saturam scribente cinaedo.

Montani quoque venter adest abdomine tardus,

et matutino sudans Crispinus amomo

quantum vix redolent duo funera, saevior illo

[110] Pompeius tenui iugulos aperire susurro,

et qui vulturibus servabat viscera Dacis

Fuscus marmorea meditatus proelia villa,

et cum mortifero prudens Veiento Catullo,

qui numquam visae flagrabat amore puellae,

[115] grande et conspicuum nostro quoque tempore monstrum,

caecus adulator dirusque a ponte satelles,

dignus Aricinos qui mendicaret ad axes

blandaque devexae iactaret basia raedae.

Nemo magis rhombum stupuit; nam plurima dixit

[120] in laevum conversus, at illi dextra iacebat

belua. Sic pugnas Cilicis laudabat et ictus

et pegma et pueros inde ad velaria raptos.

non cedit Veiento, sed ut fanaticus oestro

percussus, Bellona, tuo divinat et ‘ingens

[125] omen habes,’ inquit, ‘magni clarique triumphi.

Regem aliquem capies, aut de temone Britanno

excidet Arviragus. Peregrina est belua: cernis

erectas in terga sudes?’ Hoc defuit unum

Fabricio, patriam ut rhombi memoraret et annos.

[130] ‘Quidnam igitur censes? Conciditur?’ ‘Absit ab illo

dedecus hoc,’ Montanus ait, ‘testa alta paretur

quae tenui muro spatiosum colligat orbem.

Debetur magnus patinae subitusque Prometheus.

Argillam atque rotam citius properate, sed ex hoc

[135] tempore iam, Caesar, figuli tua castra sequantur.’

Vicit digna viro sententia. Noverat ille

luxuriam imperii veterem noctesque Neronis

iam medias aliamque famem, cum pulmo Falerno

arderet. Nulli maior fuit usus edendi

[140] tempestate mea: Circeis nata forent an

Lucrinum ad saxum Rutupinoue edita fundo

ostrea callebat primo deprendere morsu,

et semel aspecti litus dicebat echini.

surgitur et misso proceres exire iubentur

[145] consilio, quos Albanam dux magnus in arcem

traxerat attonitos et festinare coactos,

tamquam de Chattis aliquid toruisque Sygambris

dicturus, tamquam diversis partibus orbis

anxia praecipiti venisset epistula pinna.

[150] Atque utinam his potius nugis tota illa dedisset

tempora saevitiae, claras quibus abstulit urbi

illustresque animas impune et vindice nullo.

Sed periit postquam cerdonibus esse timendus

coeperat: hoc nocuit Lamiarum caede madenti.